Zielony ślad, czerwone ryzyko (cz. II)

Zarządzanie ekspozycją finansową

W praktyce w projektach energetycznych nie ma prostych scenariuszy – ustalenie odpowiedzialności za szkodę to często długotrwały proces. Każdy etap inwestycji angażuje wielu uczestników i generuje liczne punkty ryzyka. Każdy z nich może stać się źródłem roszczeń, a nie wszystkie są automatycznie objęte standardową polisą OC. Dlatego kluczowe jest świadome zarządzanie lukami w ochronie i budowa kompleksowej strategii ubezpieczeniowej, która realnie zabezpieczy inwestycję przed wielomilionowymi stratami.

Przyjrzyjmy się więc kilku przykładom:

Przypadek 1: Pożar w magazynie energii (BESS)

• Fakty: zapłon jednego modułu, rozprzestrzenienie przez brak separacji ogniowej; uszkodzenie instalacji sąsiada.
• Roszczenia: sąsiad (delikt, szkoda w mieniu), operator sieci (zakłócenia), inwestor (utrata przychodu), wykonawca (kary).
• Pokrycie: mienie/BI inwestora, OC działalności (szkody sąsiada), EIL (jeśli skażenie), CAR/EAR (jeśli w budowie), ewentualnie product liability dla producenta komponentów (w zależności od przyczyny szkody)

Przypadek 2: Biogazownia – wyciek po opadach nawalnych

• Fakty: przepełnienie zbiornika po deszczu, nieszczelna wanna wychwytowa; skażenie gruntu.
• Roszczenia: administracyjne obowiązki rekultywacji, roszczenia właścicieli gruntów (delikt), potencjalne kary wobec inwestora (przestój).
• Pokrycie: EIL (rekultywacja), OC działalności, CAR/EAR (gdy w budowie), regres do EPC za błąd projektu, jeżeli przepełnienie było błędem projektowym.

Przypadek 3: PV – źle skalibrowane falowniki

• Fakty: powodują wyzwalanie zabezpieczeń, straty operatora systemów i przerwy w odbiorze energii
• Roszczenia: operator (delikt/kontrakt), odbiorcy – pośrednio; inwestor do wykonawcy (kary umowne, naprawa).
• Pokrycie: OC wykonawcy (szkody osób trzecich), PI, jeżeli był błąd projektowy, czyste straty finansowe operatorów systemów wymagają specjalnych klauzul, „completed operations”.

Odpowiedzialność cywilna w projektach energetycznych to nie tylko spory o to, kto zawinił i wypłata odszkodowania z jednej polisy. Dla inwestora to przede wszystkim zarządzanie ekspozycją finansową: od szkód osobowych i majątkowych, przez wieloetapową rekultywację środowiska, po konsekwencje zakłóceń sieci i cyberataków na systemy sterujące procesami. Skuteczna strategia opiera się na trzech filarach:

1. Precyzyjna alokacja ryzyk w umowach, w tym w umowach ubezpieczenia.
2. Warstwowa architektura ubezpieczeń, która realnie odpowiada na ryzyka technologiczne i regulacyjne.
3. Dyscyplina dowodowa i operacyjna (dane z systemów, RCA, procedury zgłoszeń), umożliwiająca sprawną likwidację szkód i skuteczne regresy.

Dobrze skonstruowany program ubezpieczeniowy minimalizuje luki między umową zawartą pomiędzy inwestorami, wykonawcami oraz użytkownikami a polisą i pozwala skupić się na tym, co kluczowe – bezpiecznej, nieprzerwanej produkcji energii.

Jeden pożar, dziesiątki ryzyk

Powyższe wykazuje, że możliwość wystąpienia szkody, to już nie tylko teoria. Już teraz na co dzień mamy do czynienia z wieloma małymi szkodami, jak np. uszkodzenie paneli podczas montażu oraznieco większymi (które jednak mogą przerodzić się w szkodę majątkową ogromnych rozmiarów) jak uszkodzenie paneli na skutek np. warunków pogodowych.

Jednym z najbardziej spektakularnych zdarzeń szkodowych, o którym informacje były podane do opinii publicznej, był pożar magazynów energii Tesla Megapack w Australii w lipcu 2021 roku (kolejny miał miejsce w 2023) stanowiący duże zagrożenie dla środowiska, a także dla społeczeństwa. Jak podawały media, pożar wybuchł, w stanie Wiktoria, w pobliżu Moorabool podczas testów, zapalając również sąsiedni moduł Ogień trawił system 4 dni, wymagał użycia kombinezonów hazmat i wywołał alarm o toksycznym dymie. Oficjalne raporty Energy Safe Victoria i Fisher Engineering jednoznacznie wskazują główne przyczyny.

• W wyniku wycieku czynnika chłodzącego doszło do zwarcia w obwodzie elektronicznym Megapacka, co w efekcie spowodowało tak zwaną termiczną ucieczkę.
• Błąd operacyjny pogłębił sytuację – urządzenie zostało odłączone od SCADA, co wyłączyło systemy alarmowe i zabezpieczenia.
• Rozprzestrzenienie ognia nastąpiło, mimo separacji 15 cm, poprzez płomienie wydobywające się przez wentylacyjne otwory dachu, które zapaliły pobliski moduł

Brak jest informacji o tym, czy i ewentualnie jakie szkody zostały zgłoszone z polisy OC. Wiadomym jest jednak, że straż pożarna prowadziła monitoring atmosfery, i stwierdzono, że nie było zagrożenia dla społeczności, co pozwoliło uniknąć jednych z najpoważniejszych w skutkach roszczeń, które mogły się wydarzyć. Przyjrzyjmy się jednak potencjalnym szkodom, które mogły się pojawić:

• uszkodzenie budynków sąsiadujących, infrastruktury, pojazdów w wyniku pożaru lub eksplozji,
• obrażenia pracowników firm zewnętrznych, mieszkańców, zatrucia dymem,
• zanieczyszczenie gleby, wód gruntowych, emisja toksycznych gazów,
• koszty straży pożarnej, neutralizacji substancji, zabezpieczenia terenu,
• kary umowne za opóźnienia, odpowiedzialność wobec operatora sieci,
• utrata korzyści przez firmy z powodu przerwy w dostawie energii,
• awaria systemu SCADA/BMS prowadząca do pożaru lub przerwy w pracy.

Powyższa lista nie ma  charakteru zamkniętego. Są to tylko przykłady najbardziej typowych roszczeń, które mogą się pojawić. Nie wszystkie zgłoszenia zakończą się wypłatą odszkodowania z polisy OC. Należy mieć na uwadze, że polisa OC zabezpiecza wyłącznie szkody w mieniu osób trzecich. Ubezpieczenie OC jest fundamentem ochrony projektów OZE i magazynów energii, jednak samo w sobie nie wystarcza, aby zabezpieczyć wszystkie potencjalne zagrożenia. Szkody własne, przerwy w działalności, ryzyka środowiskowe czy odpowiedzialność kontraktowa wymagają uzupełnienia programu o dodatkowe polisy – takie jak CAR/EAR, ubezpieczenie mienia (All Risks), Business Interruption czy oddzielna polisa OC środowiskowa. Kompleksowe ubezpieczenia  to jedyny sposób, aby zapewnić stabilność finansową i reputacyjną w obliczu rosnących wymagań regulacyjnych i technologicznych.

Świadoma strategia ochrony

W kolejnych publikacjach przyjrzymy się bliżej tym elementom – omówimy, jak skonstruować pełny program ubezpieczeniowy dla projektów OZE i magazynów energii, jakie klauzule warto negocjować oraz jak integracja polis wpływa na bezpieczeństwo inwestycji. Bezpieczna transformacja zaczyna się od świadomego wyboru strategii ochrony – a my pokażemy, jak zrobić to skutecznie.

 

---

Adrianna Tańska

Starsza specjalistka ds. Ubezpieczeń Międzynarodowych w UNIQA